avatar

Şükrü Portakal YAZAR

ENRON ABD'Yİ SARSTI, TÜRKİYE NE BEKLİYOR?

Şükrü Portakal

2026-11-17

Bir ülkede vatandaşın alın teriyle biriktirdiği parasına göz dikildiği iddia ediliyorsa mesele artık yalnızca ekonomi değildir. Mesele adalettir, devlet ciddiyetidir ve kamu kurumlarının görevlerini ne ölçüde yerine getirdiğidir.

Bugün Türkiye'de borsa, fon piyasaları ve bazı finansal ilişkiler üzerinden gündeme gelen soruşturmalar, küçük yatırımcının güvenini derinden sarsıyor. Bir tarafta yıllarca çalışarak biriktirdiği parasını değerlendirmek isteyen vatandaş, diğer tarafta büyük paraların, olağan dışı kazançların ve karmaşık finansal ilişkilerin konuşulduğu bir piyasa düzeni var.

Peki, benzer iddialar dünyanın en büyük finans piyasalarından biri olan Amerika'da gündeme gelseydi ne olurdu?

Uzağa gitmeye gerek yok. ABD'nin yakın tarihindeki Enron skandalına bakalım.

Bir zamanlar dünyanın en büyük enerji şirketlerinden biri olan Enron, 2001 yılında iflas etti. Şirketin gerçek mali durumunun gizlendiği, finansal tabloların manipüle edildiği ve yatırımcıların yanıltıldığı ortaya çıktı. Şirket yöneticileri ve denetim süreçlerinde sorumluluğu bulunan isimler hakkında soruşturmalar yürütüldü, yargılamalar yapıldı ve mahkûmiyet kararları verildi.

Enron'un çöküşü binlerce çalışanın işini, yatırımcıların birikimlerini ve emeklilik tasarruflarını etkiledi. Ancak Amerika'da mesele yalnızca bir şirketin batması olarak görülmedi. Şirketin nasıl bu noktaya geldiği, kimlerin ne bildiği, kimlerin kazanç sağladığı ve denetim mekanizmalarının neden zamanında harekete geçmediği sorgulandı.

Enron skandalının ardından ABD Kongresi 2002 yılında Sarbanes-Oxley Yasası'nı kabul etti. Bu düzenlemeyle şirket yöneticilerinin mali raporlara ilişkin sorumlulukları artırıldı, bağımsız denetim kuruluşları daha sıkı gözetim altına alındı ve halka açık şirketlerin iç kontrol sistemleri güçlendirildi. Ayrıca bağımsız denetimi gözetmek üzere Kamu Şirketleri Muhasebe Gözetim Kurulu (PCAOB) oluşturuldu.

Yani Amerika yalnızca sorumluları aramakla kalmadı, sistemin yeniden gözden geçirilmesi için de adım attı.

Şimdi dönüp Türkiye'ye bakalım.

Borsa İstanbul'da bazı işlemler ve fonlarla ilgili yürütülen soruşturmalar, yatırımcıların haklı olarak cevap beklediği soruları beraberinde getiriyor. Özellikle Tera ve bağlantılı finansal yapılar hakkındaki soruşturmalar, fonların işleyişi, hisse fiyatlarının oluşumu, olağan dışı getiriler ve yatırımcıların karşı karşıya kaldığı riskler bakımından dikkatle incelenmesi gereken bir tablo ortaya koyuyor.

Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Enron ile Tera dosyasının hukuki yapısı ve iddiaların konusu birebir aynı değil. Enron'da şirket muhasebesi ve mali tabloların manipülasyonu öne çıkarken, Türkiye'deki soruşturmalarda fon işlemleri, piyasa hareketleri ve manipülasyon iddiaları inceleniyor. Ancak her iki örnekte de temel mesele yatırımcı güveni, şeffaflık ve denetim sorumluluğudur.

Nitekim 27 Ekim 2026 tarihinde SPK, Tera Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin tüm faaliyet izinlerini ve yetki belgesini iptal etti; yatırımcıların tazmini ve şirketin tedrici tasfiyesi yönünde karar aldı. SPK ayrıca 50 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına, 51 kişi ve bazı şirketler hakkında işlem yasağı uygulanmasına ve 31 kişinin lisanslarının iptaline karar verdi. Bu gelişmeler, sermaye piyasalarında denetimin ve hesap verebilirliğin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gündeme taşıdı.

Öte yandan kamuoyunun gündemindeki Sarıgül ailesi hakkındaki soruşturma da ayrı bir dosya olarak değerlendirilmelidir. Para aklama iddiasıyla yürütülen soruşturmada Mustafa Sarıgül'ün aile üyeleri hakkında da adli işlemler yapıldı. Mustafa Sarıgül ise iddiaları reddediyor ve milletvekili dokunulmazlığı nedeniyle hakkındaki iddialar ayrı bir hukuki süreçte değerlendiriliyor.

İşte burada üzerinde özellikle durulması gereken önemli bir nokta var.

Siyasi makamlar, güç ilişkileri ve yakınlıklar hukuk karşısında bir koruma kalkanına dönüşmemelidir. Bir siyasi ismin aile çevresine kadar uzanan bir soruşturmanın yürütülebilmesi, hukuk devletinin en önemli sınavlarından birini hatırlatıyor. Hiç kimsenin yakını olmak, hiç kimseye dokunulmazlık sağlamamalıdır. Aynı şekilde bir kişinin siyasi kimliği veya yakınları da peşinen suçlu ilan edilmesine gerekçe yapılamaz.

Asıl önemli olan, siyasi gücün yakınlarını korumak için kullanılamaması ve adli süreçlerin hiçbir baskı altında kalmadan yürütülmesidir. Bir başka ifadeyle, bir siyasi liderin yakınlarını dahi hukuk karşısında ayrıcalıklı bir konuma taşıyamaması, hukukun üstünlüğü bakımından önemli bir mesajdır. Burada mesele birilerini korumak ya da suçlamak değil, hukukun herkese eşit uygulanmasıdır.

Çünkü hukuk, insanın yakınına geldiğinde de hukuk olarak kalabiliyorsa güçlüdür.

Bütün bu gelişmeler karşısında sorulması gereken sorular bellidir: Finans piyasalarında kimler, hangi işlemler üzerinden kazanç sağladı? Küçük yatırımcıların zararına yol açtığı iddia edilen işlemler önceden tespit edilebilir miydi? Denetim mekanizmaları neden daha erken ve etkin biçimde çalışmadı? Büyük ekonomik güce, siyasi ilişkilere veya nüfuza sahip olduğu iddia edilen kişiler söz konusu olduğunda da hukuk aynı ölçüde işliyor mu?

Bir başka önemli mesele de yatırımcının zararının nasıl karşılanacağıdır. Tera Yatırım hakkında alınan tazmin ve tasfiye kararının uygulaması, Yatırımcı Tazmin Merkezi'nin mevzuatla belirlenmiş kapsamı ve usulleri çerçevesinde yürütülecektir. Bu nedenle vatandaşın bütün borsa zararlarının otomatik olarak karşılanacağı gibi bir beklenti oluşturulmamalıdır. Ancak hangi yatırımcının hangi hakka sahip olduğu açıkça anlatılmalı, başvuru ve ödeme süreçleri şeffaf yürütülmelidir.

Türkiye'nin ihtiyacı olan, yalnızca olaylar ortaya çıktıktan sonra yaptırım uygulamak değil, benzer olayların yaşanmasını önleyecek güçlü bir denetim sistemidir. Fonların değerleme yöntemleri şeffaflaştırılmalı, bağımsız denetim gerçekten bağımsız olmalı, piyasa gözetimi güçlendirilmeli ve yatırımcıyı yanıltan her türlü işlem zamanında tespit edilmelidir.

Amerika'nın Enron sonrasında yaptığı gibi, Türkiye de yaşananlardan sistemsel dersler çıkarmalıdır. Çünkü finans piyasalarında güven, yalnızca cezalarla değil, adil ve öngörülebilir kurallarla inşa edilir.

Türk halkı ayrıcalık istemiyor. Makamı, serveti, siyasi kimliği veya ekonomik gücü ne olursa olsun herkesin hukuk önünde eşit olmasını istiyor. Vatandaş, birikimini değerlendirmek için girdiği piyasada kurallara güvenmek, zarar gördüğünde hakkını arayabilmek ve devletin kendisini koruyacağına inanmak istiyor.

İşte devletin görevi tam da burada başlıyor.

Bir ülkede vatandaşın parasını kaybetmesi kadar tehlikeli olan şey, hakkını aradığında adaletin yerini bulacağına dair inancını kaybetmesidir.

Enron Amerika'ya pahalı bir ders oldu. O dersin ardından yasalar değişti, denetim mekanizmaları yeniden düzenlendi. Türkiye de yaşananları yalnızca günlük bir ekonomi haberi olarak görmemeli; sermaye piyasalarının güvenilirliği ve vatandaşın hakkı açısından kapsamlı bir değerlendirme yapmalıdır.

Çünkü borsa düşebilir, şirket batabilir, yatırım zarara uğrayabilir. Bunlar piyasa ekonomisinin riskleridir. Ancak denetimsizlik, haksız kazanç iddiaları ve hesap vermezlik piyasanın kaderi olamaz.

Vatandaşın beklentisi çok açık: Kimseye dokunulmazlık tanınmasın, hiçbir iddia örtbas edilmesin, suç varsa hesabı sorulsun, mağdur varsa hakkı korunsun.

Unutulmasın; bir ülkenin finans piyasası yalnızca parayla değil, güvenle büyür. Güvenin temeli ise şeffaflık, denetim ve adalettir.

Enron ABD'ye ders oldu. Türkiye aynı dersi daha ağır bedeller ödeyerek öğrenmek zorunda kalmamalı.


ETİKETLER: konya, postası, gazete, dergi

Şükrü Portakal

Şükrü Portakal YAZAR