Şükrü Portakal YAZAR
ENRON ABD'Yİ SARSTI, TÜRKİYE NE BEKLİYOR?
Şükrü Portakal
2026-11-17
Bir ülkede vatandaşın alın teriyle biriktirdiği parasına göz
dikildiği iddia ediliyorsa mesele artık yalnızca ekonomi değildir. Mesele
adalettir, devlet ciddiyetidir ve kamu kurumlarının görevlerini ne ölçüde
yerine getirdiğidir.
Bugün Türkiye'de borsa, fon piyasaları ve bazı finansal
ilişkiler üzerinden gündeme gelen soruşturmalar, küçük yatırımcının güvenini
derinden sarsıyor. Bir tarafta yıllarca çalışarak biriktirdiği parasını
değerlendirmek isteyen vatandaş, diğer tarafta büyük paraların, olağan dışı
kazançların ve karmaşık finansal ilişkilerin konuşulduğu bir piyasa düzeni var.
Peki, benzer iddialar dünyanın en büyük finans
piyasalarından biri olan Amerika'da gündeme gelseydi ne olurdu?
Uzağa gitmeye gerek yok. ABD'nin yakın tarihindeki Enron
skandalına bakalım.
Bir zamanlar dünyanın en büyük enerji şirketlerinden biri
olan Enron, 2001 yılında iflas etti. Şirketin gerçek mali durumunun gizlendiği,
finansal tabloların manipüle edildiği ve yatırımcıların yanıltıldığı ortaya
çıktı. Şirket yöneticileri ve denetim süreçlerinde sorumluluğu bulunan isimler
hakkında soruşturmalar yürütüldü, yargılamalar yapıldı ve mahkûmiyet kararları
verildi.
Enron'un çöküşü binlerce çalışanın işini, yatırımcıların
birikimlerini ve emeklilik tasarruflarını etkiledi. Ancak Amerika'da mesele
yalnızca bir şirketin batması olarak görülmedi. Şirketin nasıl bu noktaya
geldiği, kimlerin ne bildiği, kimlerin kazanç sağladığı ve denetim
mekanizmalarının neden zamanında harekete geçmediği sorgulandı.
Enron skandalının ardından ABD Kongresi 2002 yılında
Sarbanes-Oxley Yasası'nı kabul etti. Bu düzenlemeyle şirket yöneticilerinin
mali raporlara ilişkin sorumlulukları artırıldı, bağımsız denetim kuruluşları
daha sıkı gözetim altına alındı ve halka açık şirketlerin iç kontrol sistemleri
güçlendirildi. Ayrıca bağımsız denetimi gözetmek üzere Kamu Şirketleri Muhasebe
Gözetim Kurulu (PCAOB) oluşturuldu.
Yani Amerika yalnızca sorumluları aramakla kalmadı, sistemin
yeniden gözden geçirilmesi için de adım attı.
Şimdi dönüp Türkiye'ye bakalım.
Borsa İstanbul'da bazı işlemler ve fonlarla ilgili yürütülen
soruşturmalar, yatırımcıların haklı olarak cevap beklediği soruları beraberinde
getiriyor. Özellikle Tera ve bağlantılı finansal yapılar hakkındaki
soruşturmalar, fonların işleyişi, hisse fiyatlarının oluşumu, olağan dışı
getiriler ve yatırımcıların karşı karşıya kaldığı riskler bakımından dikkatle
incelenmesi gereken bir tablo ortaya koyuyor.
Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Enron
ile Tera dosyasının hukuki yapısı ve iddiaların konusu birebir aynı değil.
Enron'da şirket muhasebesi ve mali tabloların manipülasyonu öne çıkarken,
Türkiye'deki soruşturmalarda fon işlemleri, piyasa hareketleri ve manipülasyon
iddiaları inceleniyor. Ancak her iki örnekte de temel mesele yatırımcı güveni,
şeffaflık ve denetim sorumluluğudur.
Nitekim 27 Ekim 2026 tarihinde SPK, Tera Yatırım Menkul
Değerler AŞ'nin tüm faaliyet izinlerini ve yetki belgesini iptal etti;
yatırımcıların tazmini ve şirketin tedrici tasfiyesi yönünde karar aldı. SPK
ayrıca 50 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına, 51 kişi ve bazı
şirketler hakkında işlem yasağı uygulanmasına ve 31 kişinin lisanslarının
iptaline karar verdi. Bu gelişmeler, sermaye piyasalarında denetimin ve hesap
verebilirliğin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gündeme taşıdı.
Öte yandan kamuoyunun gündemindeki Sarıgül ailesi hakkındaki
soruşturma da ayrı bir dosya olarak değerlendirilmelidir. Para aklama
iddiasıyla yürütülen soruşturmada Mustafa Sarıgül'ün aile üyeleri hakkında da
adli işlemler yapıldı. Mustafa Sarıgül ise iddiaları reddediyor ve milletvekili
dokunulmazlığı nedeniyle hakkındaki iddialar ayrı bir hukuki süreçte
değerlendiriliyor.
İşte burada üzerinde özellikle durulması gereken önemli bir
nokta var.
Siyasi makamlar, güç ilişkileri ve yakınlıklar hukuk
karşısında bir koruma kalkanına dönüşmemelidir. Bir siyasi ismin aile çevresine
kadar uzanan bir soruşturmanın yürütülebilmesi, hukuk devletinin en önemli
sınavlarından birini hatırlatıyor. Hiç kimsenin yakını olmak, hiç kimseye
dokunulmazlık sağlamamalıdır. Aynı şekilde bir kişinin siyasi kimliği veya
yakınları da peşinen suçlu ilan edilmesine gerekçe yapılamaz.
Asıl önemli olan, siyasi gücün yakınlarını korumak için
kullanılamaması ve adli süreçlerin hiçbir baskı altında kalmadan
yürütülmesidir. Bir başka ifadeyle, bir siyasi liderin yakınlarını dahi hukuk
karşısında ayrıcalıklı bir konuma taşıyamaması, hukukun üstünlüğü bakımından
önemli bir mesajdır. Burada mesele birilerini korumak ya da suçlamak değil,
hukukun herkese eşit uygulanmasıdır.
Çünkü hukuk, insanın yakınına geldiğinde de hukuk olarak
kalabiliyorsa güçlüdür.
Bütün bu gelişmeler karşısında sorulması gereken sorular
bellidir: Finans piyasalarında kimler, hangi işlemler üzerinden kazanç sağladı?
Küçük yatırımcıların zararına yol açtığı iddia edilen işlemler önceden tespit
edilebilir miydi? Denetim mekanizmaları neden daha erken ve etkin biçimde
çalışmadı? Büyük ekonomik güce, siyasi ilişkilere veya nüfuza sahip olduğu
iddia edilen kişiler söz konusu olduğunda da hukuk aynı ölçüde işliyor mu?
Bir başka önemli mesele de yatırımcının zararının nasıl
karşılanacağıdır. Tera Yatırım hakkında alınan tazmin ve tasfiye kararının
uygulaması, Yatırımcı Tazmin Merkezi'nin mevzuatla belirlenmiş kapsamı ve
usulleri çerçevesinde yürütülecektir. Bu nedenle vatandaşın bütün borsa
zararlarının otomatik olarak karşılanacağı gibi bir beklenti
oluşturulmamalıdır. Ancak hangi yatırımcının hangi hakka sahip olduğu açıkça
anlatılmalı, başvuru ve ödeme süreçleri şeffaf yürütülmelidir.
Türkiye'nin ihtiyacı olan, yalnızca olaylar ortaya çıktıktan
sonra yaptırım uygulamak değil, benzer olayların yaşanmasını önleyecek güçlü
bir denetim sistemidir. Fonların değerleme yöntemleri şeffaflaştırılmalı,
bağımsız denetim gerçekten bağımsız olmalı, piyasa gözetimi güçlendirilmeli ve
yatırımcıyı yanıltan her türlü işlem zamanında tespit edilmelidir.
Amerika'nın Enron sonrasında yaptığı gibi, Türkiye de
yaşananlardan sistemsel dersler çıkarmalıdır. Çünkü finans piyasalarında güven,
yalnızca cezalarla değil, adil ve öngörülebilir kurallarla inşa edilir.
Türk halkı ayrıcalık istemiyor. Makamı, serveti, siyasi
kimliği veya ekonomik gücü ne olursa olsun herkesin hukuk önünde eşit olmasını
istiyor. Vatandaş, birikimini değerlendirmek için girdiği piyasada kurallara
güvenmek, zarar gördüğünde hakkını arayabilmek ve devletin kendisini
koruyacağına inanmak istiyor.
İşte devletin görevi tam da burada başlıyor.
Bir ülkede vatandaşın parasını kaybetmesi kadar tehlikeli
olan şey, hakkını aradığında adaletin yerini bulacağına dair inancını
kaybetmesidir.
Enron Amerika'ya pahalı bir ders oldu. O dersin ardından
yasalar değişti, denetim mekanizmaları yeniden düzenlendi. Türkiye de
yaşananları yalnızca günlük bir ekonomi haberi olarak görmemeli; sermaye
piyasalarının güvenilirliği ve vatandaşın hakkı açısından kapsamlı bir
değerlendirme yapmalıdır.
Çünkü borsa düşebilir, şirket batabilir, yatırım zarara
uğrayabilir. Bunlar piyasa ekonomisinin riskleridir. Ancak denetimsizlik,
haksız kazanç iddiaları ve hesap vermezlik piyasanın kaderi olamaz.
Vatandaşın beklentisi çok açık: Kimseye dokunulmazlık
tanınmasın, hiçbir iddia örtbas edilmesin, suç varsa hesabı sorulsun, mağdur
varsa hakkı korunsun.
Unutulmasın; bir ülkenin finans piyasası yalnızca parayla
değil, güvenle büyür. Güvenin temeli ise şeffaflık, denetim ve adalettir.
Enron ABD'ye ders oldu. Türkiye aynı dersi daha ağır
bedeller ödeyerek öğrenmek zorunda kalmamalı.
ETİKETLER: konya, postası, gazete, dergi
YORUMLAR
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!
YORUM YAP