AHLAK KAYBOLURSA,ADALET AYAKTA KALIR MI ?

         Bir toplumda adaletin zayıflaması yalnızca mahkeme kararlarıyla açıklanamaz. Bazen sorun, kanunların varlığından önce vicdanların susmasıyla başlar. İnsan hakkını gözetmiyor, kul hakkını önemsemiyor, makamı emanetten çok imtiyaz olarak görüyorsa orada yalnızca ahlaki bir aşınma değil, toplumsal güveni tehdit eden bir sorun var demektir.

Ahlak, insanın kimse görmediğinde de doğru olanı yapabilmesidir. Adalet ise gücü elinde bulunduranın karşısında da hakkın korunmasıdır. Bu iki değer birbirinden ayrı düşünülemez. Ahlakın olmadığı yerde adalet şekle dönüşür; adaletin olmadığı yerde ahlak, güzel sözlerden ibaret kalır.

Peki, bugün kendimize şu soruyu sormamız gerekmiyor mu: Haklı olmak mı önemli, yoksa güçlü olmak mı? Bir insanın hakkını arayabilmesi için tanıdıklarının, imkânlarının veya arkasında duran birilerinin olması mı gerekiyor? Kurallar herkese eşit uygulanmadığında, emek ile torpil arasındaki çizgi silikleştiğinde, dürüstlük kaybettiren bir özellik gibi görülmeye başlandığında toplumun adalet duygusu nasıl ayakta kalacak?

Elbette her haksızlık aynı değildir ve her iddia kanıtlanmış bir gerçek sayılamaz. Ancak mesele yalnızca tek tek olaylardan ibaret de değildir. Asıl mesele, insanların haklarının korunacağına, emeğinin karşılığını alacağına ve yanlış yapanın kim olduğuna bakılmaksızın hesap vereceğine inanmasıdır. Çünkü güven, sözle değil, tutarlı davranışlarla kazanılır.

Devlet yönetiminde bu sorumluluk daha da büyüktür. Makam, kişisel çıkarın değil, millete hizmetin yeridir. Kamu kaynağı, birilerinin imkânı değil, milletin emanetidir. Yetki, ayrıcalık dağıtmak için değil, hakkı ve hukuku korumak için kullanılır. Nitekim kamu görevlileri için belirlenen resmî etik ilkeler de dürüstlüğü, tarafsızlığı, kamu yararını, hesap verebilirliği ve kamu kaynaklarının korunmasını esas alır.

Fakat ahlakı yalnızca yöneticilerden beklemek de kolaycılıktır. Esnafın terazisinden işçinin emeğine, öğrencinin sınavından yöneticinin kararına kadar her alanda aynı ölçüye ihtiyacımız var. Kendimiz yaptığımızda mazeret bulduğumuz bir davranışı başkasında gördüğümüzde haksızlık sayıyorsak önce kendi terazimizi düzeltmeliyiz. Çünkü adalet talebi, insanın kendisi için istediği hakkı başkası için de kabul etmesiyle anlam kazanır.

Bizim töremizde büyüğe saygı, küçüğe şefkat, sözünde durmak, emaneti korumak ve kul hakkından sakınmak önemli değerlerdir. Töreyi yalnızca geçmişten kalan bir gelenek olarak değil, insanı sorumluluk sahibi kılan bir ahlak ölçüsü olarak anlamalıyız. Gelenek, adaleti zedeliyorsa sorgulanmalı; güç, hakkın önüne geçiyorsa sınırlandırılmalı; makam, emaneti unutturuyorsa hesap sorulmalıdır. Hiçbir alışkanlık ve hiçbir mevki, hakikatin üzerinde değildir.

Bir milletin gücü yalnızca ekonomisiyle, ordusuyla veya teknolojisiyle ölçülmez. Bu güçleri ayakta tutan kurumlara, kurallara ve birbirine güvenen insanlara da ihtiyaç vardır. Adalet duygusu yara alırsa insanlar ortak kurallara bağlılıklarını sorgulamaya başlar. Ahlak zayıflarsa güven azalır; güven azaldığında ise toplumsal dayanışma zarar görür. Bu nedenle ahlak ve adalet meselesi, yalnızca kişisel bir erdem tartışması değil, ülkenin geleceğiyle ilgili temel bir meseledir.

Çözüm, büyük sözler vermekten önce küçük ama kararlı adımlar atabilmektir. Haksızlığa karşı susmamak, kamu hakkını korumak, liyakati gözetmek, yanlış karşısında çifte standart uygulamamak ve hesap verebilirliği herkes için geçerli kılmak… Bunlar yalnızca beklenti değil, güvenilir bir toplumun temel şartlarıdır.

Şimdi yeniden soralım: Ahlak kaybolursa, adalet ayakta kalır mı? Kanunlar yazılabilir, kurallar konulabilir, kurumlar oluşturulabilir. Fakat bunları yaşatacak vicdan, dürüstlük ve sorumluluk bilinci yoksa adaletin ruhu eksik kalır.

Unutmayalım; adalet yalnızca mahkeme salonlarında aranmaz, insanın vicdanında başlar. Ahlak yalnızca başkalarına anlatılan bir öğüt değildir, her gün davranışlarımızla verdiğimiz bir sınavdır.

Millet olarak ihtiyacımız olan, birbirimize ahlak dersi vermek değil, ahlakı hayatın ölçüsü hâline getirmektir. Çünkü adaletin gücü, onu uygulayanların makamından değil, hakka ne kadar sadık kaldıklarından gelir.

Ahlakı koruyalım ki adalet yaşasın; adaleti yaşatalım ki milletin devlete, birbirine ve geleceğine olan güveni güçlensin.